Doanh nghiệp nhà nước trong cuộc chơi đổi mới sáng tạo

In bài viết
(DNVN) - Nhằm tập trung đánh giá toàn diện về vai trò, sứ mệnh và chuẩn bị của doanh nghiệp nhà nước trong cách mạng công nghiệp lần thứ 4, sáng 5/11, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức hội thảo: "Mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp nhà nước trong công nghiệp 4.0: Thực trạng và kiến nghị chính sách".

Trình bày về Báo cáo Định vị doanh nghiệp Nhà nước trong công nghiệp 4.0 tại hội thảo, ông Trịnh Đức Chiều, Phó Trưởng Ban Nghiên cứu cải cách và phát triển doanh nghiệp (CIEM) cho biết, cách mạng công nghiệp lần thứ 4 sẽ mở ra nhiều cơ hội đối với doanh nghiệp nhà nước như tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước: Năng suất, cải thiện quản trị. Các ngành doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động, hưởng lợi lớn nhờ công nghệ; tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn có lợi thế dẫn dắt thị trường; cải thiện quản lý của chủ sở hữu và thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp khác.

Doanh nghiệp nhà nước trong cuộc chơi đổi mới sáng tạo ảnh 1
 Doanh nghiệp nhà nước trong cuộc chơi đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội thì vẫn còn nhiều thách thức như hiện, doanh nghiệp nhà nước Việt Nam có năng lực công nghệ, kỹ thuật cao hơn mức trung bình nhưng thấp hơn so với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp lớn trên thế giới. Quản trị tại doanh nghiệp nhà nước Việt Nam chưa hiện đại, thiếu lao động trình độ cao, phù hợp với công nghệ mới. Đặc biệt, là thách thức trong chuyển đổi đa phần là doanh nghiệp nhà nước dưa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, vị trí độc quyền.
Về thực trạng chính sách đối với doanh nghiệp nhà nước trong cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đại diện CIEM cho rằng, Chính phủ Việt Nam ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ giai đoạn 2011-2019. Theo đó, thứ hạng đổi mới sáng tạo được cải thiện nhưng thể chế chưa theo kịp. Xếp hạng chất lượng thể chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo còn thấp, chậm thay đổi, thậm chí thụt lùi. Lý giải nguyên nhân này, đại diện CIEM cho rằng, vốn đầu tư thực sự dành cho nghiên cứu và phát triển không tăng nhiều và ở mức thấp (0,3-0,4% GDP), các mục tiêu đổi mới sáng tạo thiên về số lượng hơn là chất lượng.
Phân tích sâu hơn về vấn đề này, ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng CIEM cho rằng: "Nói đến 4.0 là nói đến đổi mới sáng tạo, mà đổi mới sáng tạo là nói đến rủi ro rất cao. Điều này xét về mặt thể chế là rất bất lợi cho doanh nghiệp nhà nước. Doanh nghiệp nhà nước không thể dám thực hiện hoạt động đầu tư vào 4.0 vì phải bỏ ra một khoản đầu tư rất lớn, nhưng lợi ích mang lại có thể thành công hoặc không thành công và thành công có thể ở trong một giai đoạn rất dài."
Doanh nghiệp nhà nước trong cuộc chơi đổi mới sáng tạo ảnh 2
 Toàn cảnh hội thảo.
Do đó, theo ông Hiếu, nếu xét về các nguyên tắc về bảo toàn phát triển vốn hay nguyên tắc quyết định đầu tư thì đôi khi chi phí về thời gian và các tiêu chí về giám sát quản lý khiến cho doanh nghiệp nhà nước không thể mạo hiểm để làm việc đó.
Thực tế cho thấy, doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn có nhu cầu tự thân và quyết tâm cao mới có sự chuẩn bị sẵn sàng cho cách mạng 4.0. Cụ thể, Tập đoàn Viễn thông Viettel đã cam kết với Chính phủ trở thành đơn vị tiên phong trong công nghiệp 4.0. Do đó Viettel đã tích hợp hạ tầng sóng 5G, ký thỏa thuận hợp tác xây dựng thành phố thông minh với 23 tỉnh/thành trên cả nước.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cách đây 1 năm cũng đã phê duyệt Đề án Nghiên cứu phát triển ứng dụng cuộc cách mạng công nghệ 4.0 vào hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn. Cho đến nay, EVN đã phê duyệt 39 đề án thành phần theo đặc thù hoạt động trải rộng từ khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Ví dụ, đề án ứng dụng công nghệ BlockChain trong hoạt động kinh doanh, mua bán điện với khách hàng, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung EVN-cloud trong nội bộ toàn tập đoàn.
Trong khối phát điện, EVN có đề án “Hệ thống điều khiển nhà máy điện thông minh”. Trong khối truyền tải, EVN có đề án trạm biến áp số, thay đổi hoàn toàn công nghệ so với trạm biến áp truyền thống hiện nay hoặc đề án ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập số liệu tính toán phân tích tổn thất, thực hiện đề án phát triển lưới điện thông minh…
Mặt khác, theo ông Phan Đức Hiếu, ngoài những thuận lợi về chính sách đối với doanh nghiệp nhà nước trong cách mạng công nghiệp lần thứ 4 thì vẫn còn nhiều bất cấp cập chính sách; trong đó, thiếu văn bản pháp lý, chính sách, chiến lược khoa học công nghệ đặt ra mục tiêu cụ thể, định lượng cho doanh nghiệp nhà nước.
Ngoài ra, hiện chưa có quy định, chính sách ràng buộc, hợp tác, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước – doanh nghiệp nhỏ và vừa để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thiếu cơ chế tài chính phù hợp để thực hiện đầu tư, phát triển; thiếu các giải pháp cụ thể để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo hướng thúc đẩy phát triển khoa học và công nghệ.
Do đó, trong báo cáo của CIEM cũng đã chỉ ra 6 thách thức trong quá trình số hoá: đó là sự hạn chế khả năng số hoá, cá nhân hoá các sản phẩm dịch vụ; chưa có cách tiếp cận hệ thống để biến dữ liệu thành giá trị; thiếu khả năng đặt giá linh hoạt theo khách hàng; thiếu trầm trọng các tài năng về IT, nguồn lực để thúc đẩy công nghiệp 4.0 hạn chế; thiếu hợp tác với bên ngoài.
Đồng thời, CIEM khuyến nghị 6 giải pháp chính để doanh nghiệp nhà nước phát triển công nghệ 4.0. Cụ thể, cần định vị rõ ràng vai trò, mục tiêu của doanh nghiệp nhà nước trong cách mạng công nghiệp lần thứ 4; tái cơ cấu, cổ phần hóa mạnh mẽ doanh nghiệp nhà nước cả những ngành, lĩnh vực ưu tiên trong công nghệ; hiện đại hoá, số hoá quản trị, giám sát của chủ sở hữu nhà nước; hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước cải thiện khả năng vận hành số hoá; tiếp tục cải cách môi trường kinh doanh, thúc đẩy cạnh tranh và các giải pháp bổ trợ khác.
Đông Nghi

bài liên quan

tin bài khác