Những start-up thất bại tại Việt Nam và bài học

In bài viết
(DNVN) - "Start-up vốn như một chiếc tàu lượn siêu tốc, lên – xuống và lao đi với tốc độ chóng mặt. Nhiều khi không có đủ các thông tin cần thiết nhưng vẫn phải chọn một phương án tốt nhất để ra quyết định, và chấp nhận rủi ro là bị thất bại", CEO GotIt!, hiện tượng Việt trên vùng đất khởi nghiệp Mỹ cho hay.

Beyeu.com và Deca.vn: Những cái chết bất ngờ

Cuối năm 2015, cộng đồng khởi nghiệp chứng kiến cái chết yểu của hai website Beyeu.com và Deca.vn - những trang thương mại điện tử được hậu thuẫn bởi các đơn vị có tiềm lực.

Trong đó, Beyeu.com là sản phẩm của Project Lana - đơn vị sở hữu trang web Webtretho.com, website về phụ nữ có số lượng truy cập đứng đầu tại Việt Nam - và IDG Ventures. Tuy nhiên, thành công của Webtretho cũng không cứu được Beyeu.com khi nguồn tài chính cho dự án này dần cạn kiệt. Để rồi Beyeu.com phải đóng cửa cùng lời nhắn khiến cộng đồng startup không khỏi sốc: "Thương mại điện tử cần rất nhiều tiền. Nhiều công ty quyết định không đốt tiền nữa. Chúc may mắn cho những người đang tiếp tục cố gắng".

Còn Deca.vn là một website mô hình C2C. Đây  là một trong những website cho phép khách hàng đăng bán sản phẩm của mình lên và lượt truy cập thì không hề nhỏ cho nên cái chết của Deca làm cho nhiều người chú ý.

Những start-up thất bại tại Việt Nam và bài học ảnh 1
 Deca.vn đã ngừng mọi hoạt động kinh doanh của mình từ 12h trưa ngày 31/12/2015

Điểm chung của hai website này đấy là đầu tư ngoài ngành và đây cũng chính là lý do chính mà hai website này đều bị khai tử, Webtretho và 24h đều là các doanh nghiệp xuất bản, làm nội dung có vẻ như dễ dàng hơn làm thương mại điện tử, cho nên từ xuất bản đầu tư sang thương mại điện tử nó bị trái tay, cảm thấy khó khăn hơn rất nhiều.

Với Lazada.vn hay Tiki, hay Adayroi, họ là những người sinh ra là để làm thương mại điện tử, họ không có lựa chọn nào khác nữa và khi họ chuyên tâm làm một việc, chắc chắn họ sẽ thành công. Và thực sự là họ đã thành công.

Chợ tốt (chotot.com) cũng là điển hình, công ty đầu tư vào chợ tốt là một trong những tập đoàn chuyên “đẻ” ra các trang rao vặt, hoàn toàn không làm gì khác. Và đây cũng là một bằng chứng sống về việc khi chuyên tâm làm một việc thì nhất định sẽ thành công.

The KAfe và Đào Chi Anh – Bài học xương máu

Vào tháng 4 vừa qua, cộng đồng Startup xôn xao trước thông tin chuỗi cửa hàng The KAfe đã đồng loạt đóng cửa chỉ nửa năm sau khi CEO Đào Chi Anh rời công ty.

CEO của The KAfe đã từng chia sẻ trong tiếc nuối: "Nếu được quay lại, tôi sẽ mạnh mẽ hơn trong lúc đàm phán với nhà đầu tư, sẽ quyết liệt hơn trong việc chấp nhận hay không chấp nhận chỉ tiêu họ áp đặt cho mình". "Những chỉ tiêu đó, tôi cũng đạt được và đã có trả giá. Những cái giá đó không bao giờ nhìn được trong lúc mình làm, mà càng về sau càng hiện ra rõ hơn…".

Trường hợp thất bại của The KAfe và Đào Chi Anh sau khi gọi vốn 5 triệu USD từ nhà đầu tư là bài học tài chính điển hình cho các start-up khi gọi vốn.

Những start-up thất bại tại Việt Nam và bài học ảnh 2
Start-up Đào Chi Anh

Liên quan đến vấn đề này, ông Phan Lê Thành Long - Giám đốc Viện Kế toán Quản trị Công chứng Úc (CMA Australia) tại Việt Nam đã đăng tải trên trang cá nhân bài viết "Bạn không chỉ cần tiền", chỉ ra những sai lầm của những startup như The KAfe. Chúng tôi xin được trích lược bài viết này tại đây, mời độc giả đón đọc.

Theo kinh nghiệm của ông Phan Lê Thành Long khi tư vấn M&A, gọi vốn, và giúp các doanh nghiệp xây dựng quản trị và tài chính, và cả kinh nghiệm xây dựng công ty của mình, ông đã nêu ra những sai lầm khi start-up hay doanh nghiệp gọi vốn và sau gọi vốn (thứ tự từ bên ngoài vào bên trong) như sau:

Lựa chọn nhà đầu tư không phù hợp

Có những nhà đầu tư gọi là Nhà đầu tư cá mập, chỉ có mục tiêu thâu tóm chứ không có mục tiêu đồng hành. Họ đến để tiếm quyền và với mục tiêu kiếm lời ngắn hạn từ việc kiểm soát công ty và bán công ty chứ không hướng tới dài hạn.

Trong các thương vụ tư vấn của mình, tôi biết có những doanh nghiệp Việt nhận đầu tư với số tiền lên đến đơn vị 2 con số triệu đô, nhưng đồng thời cũng nhận về sản phẩm mới từ đối tác, công nghệ mới từ đối tác, hỗ trợ quản trị, chuyên gia từ đối tác để phát triển thị trường Việt Nam. Đó sẽ là mục tiêu hướng tới.

Trong khi đó, bản chất của quỹ đầu tư tài chính là họ sẽ có thời hạn đầu tư và áp lực thoái vốn từ chính cổ đông của quỹ, nên họ đến với bạn ngắn hạn hơn nhiều.

Không cẩn trọng trong đàm phán điều khoản nhận đầu tư

Đây chính là điểm mấu chốt trong thương vụ thất bại của The KAfe. Nhận tiền đầu tư sẽ kèm theo hàng loạt các điều kiện của nhà đầu tư, nhất là họ sẽ đưa ra yêu cầu kiểm soát hoàn toàn về tài chính. Trong khi đó, các founders lại thường không giỏi về vấn đề này.

Nhà đầu tư sẽ áp đặt các chỉ tiêu mang tính thâu tóm, và nếu founders không đạt được chỉ tiêu, thì họ sẽ nâng tỷ lệ sở hữu và thâu tóm công ty.

Không xây dựng cơ chế quản trị công ty quy chuẩn

Không nhiều start-up hiểu thế nào là quản trị công ty. Cơ chế quản trị công ty không ổn sẽ gây ra mâu thuẫn giữa người điều hành với nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tài chính thuần tuý.

Khi xảy ra mẫu thuẫn, các cơ chế không rõ ràng đã khiến mâu thuẫn trầm trọng hơn. Và như trường hợp The KAfe, người sáng lập Đào Chi Anh đã phải rời khỏi công ty chỉ trong thời gian ngắn ngay sau khi nhận vốn, khiến công ty sụp đổ.

Không xây dựng được kế hoạch kinh doanh khả thi sau gọi vốn

Kế hoạch kinh doanh nửa vời là vấn đề. Khi chỉ có một mình làm chủ, bạn có thể làm bất kỳ thứ gì bạn muốn. Nhưng khi có nhiều hơn các "ông chủ" bạn cần phải đảm bảo lợi ích của tất cả.

Khi đó, một kế hoạch kinh doanh chi tiết và khả thi và từ đó các bên bám vào đó mà thực hiện sẽ giúp đáp ứng được lợi ích, hoặc ít nhất lấy đó làm căn cứ "đồng cam cộng khổ".

Thiếu khả năng thực hiện kế hoạch kinh doanh

Nhiều founders sau khi nhận vốn thì hơi vĩ cuồng về khả năng của mình. Họ luyên thuyên về nào là thương hiệu, nào là ý tưởng lớn mà quên mất một điều rằng thương hiệu hay ý tưởng lớn thành công thì đều từ vận hành tốt hàng ngày mà ra. Công ty phải được thiết kế và vận hành tinh gọn. Nếu không thì quy mô bắt đầu lớn do "vừa nhận được tiền", mọi thứ tự dưng trở lên hỗn loạn, chi phí phát sinh khổng lồ, hiệu quả ngày càng giảm.

Không quản lý tài chính và dòng tiền tốt

Ngày xưa, thời còn làm một mình hoặc hai ba mình, tiền bao nhiêu thì cứ chui vào tài khoản rồi lấy ra chi tiêu, đầu tư và chia nhau. Giờ đây, mọi thứ cần phải chuẩn chỉnh, thế là các founders không biết xoay sở thế nào.

Bên cạnh đó, lại còn vấn đề về thuế, báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động luôn là những vấn đề khó khăn mà các nhà sáng lập gặp phải. 

 Dương Hòa (tổng hợp)

Dương Hòa (T/h)

bài liên quan

tin bài khác